Na het bekijken van de film ‘Disgrace’ had ik vele vragen. Daarnaast twijfelde ik of de vraag ‘Hoe was/is het leven in Zuid – Afrika na de apartheid?’ zou kunnen beantwoord worden met deze film. De film was een persoonlijk verhaal en speelde zich af tegen een achtergrond waar het einde van het apartheidsregime nog voelbaar is.
De film was complex en daarom besloot ik bij het begin te beginnen. Om een verklaring te zoeken naar het leven na de apartheid, moest ik natuurlijk eerst weten wat de term ‘apartheid’ betekende en hoe het werd toegepast in Zuid – Afrika.
Dit sociaal en politiek systeem van rassenscheiding werd eigenlijk vele jaren voordien uitgevoerd in Zuid - Afrika, maar het werd pas officieel in 1948. Het woord apartheid werd voor het eerste gebruikt door de Nationale Party, bij de verkiezingen van 1948.
Deze partij had openlijk gesympathiseerd met Nazi-Duitsland. Er zijn dus ook vele gelijkenissen tussen het nazisme het apartheidsregime. In Nazi-Duitsland vonden de Ariërs (volgens de Nazi’s: blonde, blauwogige Germanen) dat ze boven de Joden stonden. Net zoals de zwarten in Zuid-Afrika hebben de Joden ook een grote tol moeten betalen. In 1948 kwam de Nationale Partij aan de macht en werden er verschillende regels voor rassenscheiding ingevoerd, vooral ten nadelen van de zwarten. Enkele apartheidswetten:
- Zwarten hadden officieel geen stemrecht.
- De wet op verbod van gemengde huwelijken.
- De wet op aparte gerieven: verbod voor zwarten om dezelfde openbare voorzieningen als blanken te gebruiken.
Dit zijn maar enkele regels, die het leven op alle vlakken beperkten voor de zwarten tijdens het apartheidsregime. Overtredingen op apartheidswetten werden zwaar bestraft, meestal door gevangenisstraffen bv. op het Robbeneiland. Vele zwarten en zelfs blanken protesteerden tegen de apartheid.
Het ANC (Afrikaans Nationaal Congres) was de grootste politieke organisatie van zwarten waarmee zij druk uitoefenden op de toenmalige regering. De protesten en opstanden die het ANC organiseerde, werden hardhandig onderdrukt door veiligheidsgroepen. Dit leidde tot een internationale verontwaardiging in 1960. Een opstand in Sharpville tegen het apartheidsregime liep zwaar uit de hand, met onschuldige doden tot gevolg. Na de tragedie van Sharpeville werden het ANC en andere zwarte politieke organisaties officieel verboden. Nelson Mandela, de leider van het ANC, werd in 1962 opgepakt en verbannen naar het Robbeneiland.
De wereld realiseerde zich door de opstanden in Sharpville dat de situatie in Zuid – Afrika ernstig was. De Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk oefenden druk uit op de toenmalige regering. Door middel van boycotten en sancties trachtten de grote spelers op het politiek toneel Zuid – Afrika te dwingen tot onderhandelingen met de zwarte meerderheid.
Begin 1989 werd Botha opgevolgd door president F.W. de Klerk. De Klerk speelde een belangrijke rol in de afschaffing van het apartheidsregime. In zijn openingstoespraak tot het parlement in 1990 kondigde hij de afschaffing van de discriminatiewetten aan. Met als gevolg de vrijlating van Nelson Mandela op 11 februari 1990. Dit was een belangrijke gebeurtenis voor de hele wereld en een mijlpaal in de geschiedenis van Zuid – Afrika.
De afschaffing betekende dat de gelijkheid tussen zwarten en blanken werd gegarandeerd door de wetten. Was dit ook zo in de praktijk? Het antwoord op deze vraag wordt geschetst in ‘Disgrace’, waar een blanke professor en zijn dochter de gevolgen van de gelijkheid tussen blanken en zwarten van dichtbij meemaken. Hun reacties en gevoelens op deze verandering komen tot uiting in de film (verfilming van het boek van J.M. Coetzee).
David Lurie moet noodgedwongen zijn carrière als universiteitsdocent stopzetten. Om zijn gedachten te verzetten vertrekt hij naar het platteland, waar zijn dochter Lucy in een boerderij woont. Lucy was jaren voordien vertrokken naar deze verlaten plaats en leefde er met haar vriendin. Bij zijn aankomst komt David te weten dat de vriendin van Lucy enkele weken geleden is vertrokken en dat haar dochter alleen woont. Hij stelt zich vragen over de veiligheid van haar dochter, want in de buurt is er weinig. Lucy stelt hem gerust dat Petrus, een zwarte man, haar beschermt en helpt. Al snel wordt duidelijk dat Petrus niet een eenvoudig hulpje is. Hij werkt hard en kocht net het stuk grond langs Lucy’s huis. Daardoor staat hij gelijkwaardig met Lucy. Voor haar is dit niet zo erg, want zo is de situatie nu eenmaal in Zuid – Afrika volgens haar. David daarentegen vindt het vrij ongewoon dat een zwarte man zoveel eigen bezit heeft. Als we terugdenken aan de apartheidswetten begrijpen we dat de zwarten in vergelijking met de periode van de apartheid het nu veel beter hebben. Dit zint David niet echt, want hij zal waarschijnlijk ook geleefd hebben tijdens het apartheidsregime.
Na de komst van David vindt er ook een gruwelijke gebeurtenis plaats. Lucy wordt door drie zwarte jongens verkracht. David kan op dat moment niets doen, waardoor hij zich schuldig voelt. Al snel wordt duidelijk dat een van de verkrachters de neef van de vrouw van Petrus is. David is verontwaardigd door deze ontdekking, maar Lucy en Petrus zijn rustig en zeggen dat de jongen nog maar een kind is. Als later ook nog eens blijkt dat Lucy zwanger is van haar verkrachter slaan de stoppen door bij David. Hij heeft het er bijzonder moeilijk mee, vooral met het feit dat Lucy het kind wil houden. Op een gegeven moment vergelijkt hij zelfs de situatie van hem en haar dochter met honden. In de film helpt David ook een dierenarts bij het doden van straathonden, want deze dieren hebben geen kans om te overleven.
Ik denk dat hij hiermee wil verwijzen naar het feit dat hun leven in handen van iemand anders ligt, zoals het lot van de straathonden in zijn handen liggen.
Lucy wil heel graag op het platteland blijven en in haar boerderij wonen. De verkrachter van Lucy is nog te jong om met Lucy te trouwen, daarom komt Petrus af met een aanbod. Hij zal met Lucy trouwen zodat het kind een vader heeft en zij in alle rust het kind kan opvoeden. Natuurlijk doet Petrus dit niet zonder een tegenprestatie. Zij zal al haar bezittingen aan hem overmaken, behalve het huis. Dat wil ze voor zichzelf en het kind houden. Iedereen lijkt hiermee akkoord te zijn en David stemt stilzwijgend in. Hiermee eindigt de film.
We kunnen besluiten dat alhoewel het apartheidsregime ten einde is gekomen, de blanken en zwarten nog steeds te kampen hebben met gemengde gevoelens. In de film is het duidelijk dat David moeite heeft met het feit dat Petrus, een gewone zwarte man, eigen bezit heeft en gelijkwaardig staat met haar dochter. Petrus daarentegen komt over als een hard werkende zwarte man, die Lucy probeert te helpen als alleenwonende vrouw op het platteland. Natuurlijk vond ik het moeilijk om te begrijpen dat Lucy na haar verkrachting terug naar haar huis wou, ook al wist ze dat haar verkrachter bij Petrus woonde. Ze weigerde ook aangifte te doen bij de politie. Op dat moment stelde ik me wel de vraag of ze anders zou gehandeld hebben zou ze niet in Zuid – Afrika wonen, maar wel in een Europees land?
Toen Lucy aan haar vader vertelde dat ze met Petrus ging trouwen had ik de indruk dat David het vooral moeilijk kon begrijpen waarom ze met een zwarte ging trouwen.
Na een beetje opzoekwerk vond ik dat het percentage van gemengde huwelijken in Zuid-Afrika nog steeds erg laag is. Een echte verklaring vond ik niet, maar ik denk dat de periode tijdens de apartheid bij de mensen voor vele opvattingen heeft gezorgd, die na de apartheid moeilijk weg te werken zijn.
Na de afschaffing van het apartheidsregime verdween Zuid-Afrika uit het nieuws, maar zakte het ook weg in een economisch sociaal moeras. Het prachtige land, dat in de film ook goed in beeld wordt gebracht, is nu in de greep van werkloosheid, een aids – epidemie van grote omvang en een torenhoge plaag van criminaliteit. Moord, doodslag en verkrachtingen zijn er schering en inslag. Dit komt ook voor in de film wanneer drie zware jongens het huis van Lucy binnenvallen en haar verkrachten. Daarnaast mishandelen ze David en proberen ze zelfs hem in brand te steken. Lucy geeft de jongens zelfs niet aan bij de politie, omdat ze hun houding als ‘normaal’ beschouwt. Ze woont al lange tijd op dezelfde plaats en weet dat deze jongens zulke dingen doen.
De apartheid was een onmenselijk stuk geschiedenis van Zuid – Afrika. De situatie achteraf is begrijpbaar in die zin dat men van de mensen moeilijk kan verwachten dat ze het verleden ongedaan maken en samen gaan leven. Er zullen haat- en wraakgevoelens zijn omwille van de gebeurtenissen tijdens de apartheid. De huidige situatie waarin Afrika zich momenteel bevindt, zoals armoede, corruptie, epidemieën, … zullen in zeker zin een rol spelen waardoor deze bevolkingsgroepen moeite hebben om samen te leven. Het nieuwe Zuid – Afrika heeft tijd nodig om zich aan te passen aan de huidige situatie en om te leren samen te leven.
De film ‘Disgrace’ is een persoonlijk verhaal, dat wordt verteld vanuit een standpunt namelijk die van David Lurie. Om het verhaal volledig te begrijpen heb ik me moeten verdiepen in de geschiedenis van Zuid – Afrika, vooral de periode tijdens de apartheid. Met deze achtergrondinformatie kon ik het verhaal beter begrijpen en inzien dat de situatie in Zuid – Afrika na het apartheidsregime nog steeds ingewikkeld is.
Bronnen:
http://migranten.classy.be/sociaal/apartheidsregime.html
http://nl.wikipedia.org/wiki/Apartheid
http://www.zuid-afrika.nl/id/1/357/index.html
http://zebracinema.be/film/disgrace
Geen opmerkingen:
Een reactie posten